Ορισμός

Λακωνισμό ονομάζουμε την ικανότητα του ανθρώπου να εκφράζεται με συντομία, περιεκτικότητα και μεστότητα. Το να μπορεί κάποιος να εκφράζεται εύστοχα με σαφήνεια και ακρίβεια χωρίς άσκοπες φλυαρίες και βερμπαλισμούς δηλώνει πολύ καλή χρήση της γλώσσας, πνευματική καλλιέργεια, προτίμηση της απλότητας και εστίαση στην ουσία των πραγμάτων, έτσι ώστε ο λακωνισμός να μην θεωρείται μόνο τρόπος σκέψης αλλά και τρόπος ζωής.

Αξία λακωνισμού

Ο τρόπος έκφρασης του ανθρώπου, ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο πραγματώνει και αξιοποιεί τον ενδιάθετο λόγο, την ικανότητα ομιλίας, είναι καθοριστικής σημασίας. Αναγνωρίζοντας αυτή την ιδιαίτερη σημασία, οι αρχαίοι Έλληνες τοποθετήθηκαν αξιολογικά με τη φράση «το λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν», με την οποία δήλωναν την προτίμησή τους στη λιτή αλλά μεστή έκφραση, επειδή τη θεωρούσαν δείγμα βαθυστόχαστου, συγκροτημένου και ώριμου νου. Πράγματι, η βραχυλογική έκφραση είναι αποτέλεσμα μιας απαιτητικής νοητικής διεργασίας κατά την οποία το άτομο μέσα από ένα πλήθος εννοιών και συλλογισμών αξιολογεί και ακολούθως επιλέγει και κοινοποιεί τα πιο καίρια και ουσιώδη. Έτσι, οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την ουσία των πραγμάτων και επειδή υπάρχει διαλεκτική σχέση μεταξύ λόγου και πνεύματος μαθαίνουν να σκέφτονται καλύτερα. Αναπτύσσεται η κριτική ικανότητα του ατόμου, η γόνιμη αμφιβολία, η πνευματική εγρήγορση και διαμορφώνεται μια συγκροτημένη άποψη και μια ολοκληρωμένη εικόνα της πραγματικότητας.

Αν σ’ αυτά συνυπολογίσει κανείς ότι ανέκαθεν οι μεγάλες αλήθειες ατόμων και λαών διατυπώνονται με ολιγόλογες επιγραμματικές φράσεις με τη μορφή γνωμικών, αποφθεγμάτων και παροιμιών, συνάγεται ότι η αξία της λακωνικότητας είναι παιδευτική, αφού διασώζει ό,τι σημαντικό αποθησαύρισε η εμπειρία και οι φιλοσοφικές αναζητήσεις κάθε ατόμου και λαού. Εξάλλου η διαφάνεια, η εγκυρότητα και η βαθύτητα των νοημάτων του λακωνισμού απευθύνονται στη λογική του δέκτη και τον καλούν σε νηφάλια σκέψη. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αποκλείεται η προσπάθεια για εντυπωσιασμό, αποπροσανατολισμό, παραπλάνηση και συγκάλυψη της ουσίας μέσα από τη λεξιθηρία και την επιτήδευση, σκοπιμότητες στις οποίες μπορεί να υπακούει ο σχοινοτενής λόγος. Έτσι, ο λακωνισμός, ειδικά σήμερα που η τεχνολογία αποδυναμώνει το πνεύμα του ανθρώπου, η πολυπλοκότητα και οι απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής τον παθητικοποιούν και τα ΜΜΕ επιχειρούν να τον αποπροσανατολίσουν με την παραπληροφόρηση και την προπαγάνδα, επιβάλλεται ως επιτακτικό αίτημα για να μην οδηγούνται τα άτομα σε πνευματική σύγχυση, για να μην χειραγωγούνται από επιτήδειους αλλά να γνωρίζουν την αλήθεια.

Και βέβαια, όταν κάποιος εκφράζεται λιτά και μεστά αυτό χαρακτηρίζει το συνολικό τρόπο σκέψης, δράσης και στάσης του απέναντι στη ζωή. Ο λακωνισμός, δηλαδή, οδηγεί τα άτομα να εκτιμούν και να υιοθετούν ηθικές αρχές όπως η απλότητα, το μέτρο, η πειθαρχία, η ειλικρίνεια, η τιμιότητα και ο σεβασμός στον άνθρωπο. Αυτή η απλότητα και το μέτρο είναι ιδιαίτερα σημαντικά σήμερα, σε μια εποχή υπερβολής, ασυδοσίας, απληστίας για συσσώρευση υλικών αγαθών, σε μια εποχή που η ποσότητα νικάει την ποιότητα, που ο εντυπωσιασμός, η επιτήδευση και το «φαίνεσθαι» έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από την ουσία και το «είναι». Επιπλέον, η καθαρότητα και η ειλικρίνεια του λακωνικού λόγου, η πειθαρχία που απαιτεί και ο σεβασμός που εκφράζει στον συνομιλητή μπορούν να θωρακίσουν τον άνθρωπο απέναντι στην  αλλοτρίωση, τον αμοραλισμό, την υποκρισία, την εκμετάλλευση και την αδικία που πρωτοστατούν στη σύγχρονη εποχή, ώστε να οδηγηθεί στην ηθική ελευθερία.

Είναι αυτονόητο πως όταν η επικοινωνία διεξάγεται μεταξύ ατόμων που εκφράζονται με ένα λόγο γνήσιο, πηγαίο, διαυγή, καίριο και στοχαστικό αποκτά άλλο επίπεδο, άλλο ύφος και άλλη ποιότητα εξυψώνοντας τους ίδιους τους συνομιλητές. Ο λακωνικός λόγος διαθέτει βάθος και ένταση. Αυτό σημαίνει ότι έχει απήχηση στην ψυχή, φορτίζει το δέκτη συναισθηματικά, τον έλκει, τον παρακινεί να σκεφτεί, τον υποβάλλει σε προσεκτική θεώρηση του μηνύματος και του εντυπώνονται στο νου μεγάλες αλήθειες. Έτσι, ο συνομιλητής καταφέρνει να επικοινωνήσει μ’ ένα πιο ειλικρινή, ουσιαστικό, γόνιμο και δημιουργικό τρόπο. Σήμερα μάλιστα που η κοινωνία μαστίζεται από τη μοναξιά, την εσωστρέφεια, τον ατομικισμό και την ιδιοτέλεια και η επικοινωνία είναι τυπική με στόχο την πρακτική συνεννόηση και με απόρροια την ακαταληψία, μία γνήσια επικοινωνία ψυχών και πνευμάτων που επιτελείται με την λακωνική έκφραση καθίσταται ιδιαίτερα πολύτιμη.

Περαιτέρω στον ευρύτερο χώρο του πνεύματος, του πολιτισμού και της δημοκρατίας η επίδραση του λακωνισμού είναι εξίσου ευεργετική. Συγκεκριμένα ο λακωνικός πνευματικός άνθρωπος με τον καθαρό και σοφό του λόγο έρχεται πιο κοντά στο λαό, γίνεται σαφέστερα αντιληπτός και έτσι επιτελεί την κοινωνική αποστολή του γίνεται δηλαδή πολύτιμος ταγός και καθοδηγητής του. Ο ουσιαστικός και γεμάτος ένταση λόγος του καλλιτέχνη επιτρέπει τη διάδοση και κατανόηση των διδαγμάτων της τέχνης σε όλους τους δέκτες, ώστε να μην περιορίζεται ελιτίστικα σε λίγους αλλά ούτε και να μετατρέπεται σε μαζική κουλτούρα. Ανάλογα, η ακρίβεια και μεστότητα του επιστημονικού λόγου συντελεί στη διατύπωση σαφών και εμπεριστατωμένων απόψεων, γεγονός που βοηθά τόσο στην κατανόηση και εμπέδωση της γνώσης από το λαό όσο και στην ταχύτερη και ουσιαστικότερη συνεργασία των μελών της επιστημονικής κοινότητας. Τέλος, ο λακωνικός πολιτικός δεν ενδίδει στο λαϊκισμό και στη δημαγωγία, αρθρώνει ένα λόγο ειλικρινή και κατανοητό που βοηθά το λαό να παρακολουθεί τις εξελίξεις, να συμμετέχει στο δημόσιο διάλογο και να παρεμβαίνει καίρια στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, να διατυπώνει εύστοχα τα αιτήματά του, να διεκδικεί τα δικαιώματά του και να προστατεύει τις ελευθερίες του, ώστε ο καθένας να ανταποκρίνεται άξια στο ρόλο του υπεύθυνου δημοκράτη πολίτη.

Ειδικά για τους Έλληνες ως πρώτους διδάξαντες αυτής της αρετής, η χρήση του λακωνικού λόγου έχει μεγάλη σημασία, καθώς σημαίνει επαφή με τις ρίζες, με την παράδοση, με τον ελληνικό πολιτισμό. Ο λαός συνδέεται με το παρελθόν και τα κληροδοτήματα των προγόνων κι έτσι διατηρούν την πολιτιστική τους ταυτότητα σε μια εποχή πολιτιστικής διείσδυσης και ξενομανίας, εκτιμούν τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας και δεν υποκύπτουν στην άκριτη υιοθέτηση και χρησιμοποίηση ξένων λέξεων.