Μόδα- Ενδυμασία
Ορισμός: Μόδα (ετυμολογικά από το λατινικό modus=τρόπος) είναι η επικράτηση μιας ενιαίας, κοινής και γενικευμένης αισθητικής και αντίληψης σχετικά με την εξωτερική εμφάνιση του ατόμου (ένδυση, υπόδηση, κόμμωση, μακιγιάζ) τη γενικότερη συμπεριφορά του, τη διατροφή, τον τρόπο ψυχαγωγίας και ζωής. Παράλληλα, επηρεάζει τις ιδέες, τις αξίες, τα πρότυπα, τη διακόσμηση σπιτιού, τα τεχνολογικά επιτεύγματα κ.λπ. σε ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας για μια ορισμένη χρονική περίοδο. Αποτελεί έναν ιδιαίτερο τρόπο έκφρασης σε μια συγκεκριμένη κοινωνία και εποχή, ο οποίος συνίσταται στην αποδοχή νέων ιδεών και τάσεων. Είναι συνήθως κατευθυνόμενη και μπορεί να συσπειρώνει σε μια κοινή στάση την πλειοψηφία των κοινωνιών, καθώς οι τάσεις της αφορούν όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.
Χαρακτηριστικά της μόδας
• Η ευμεταβλητότητα και η αστάθεια, καθώς η μόδα διαφοροποιείται και αλλάζει σε σύντομο χρονικό διάστημα.
• Η παροδικότητα, αφού η διάρκειά της είναι ολιγόχρονη και εφήμερη.
• Η εκούσια ή ασυνείδητη υποταγή στα κελεύσματά της με την προβολή συγκεκριμένων προτύπων και μηνυμάτων.
• Η ομοιομορφία με την επιβολή κοινού αισθητικού κριτηρίου και την εξάλειψη της ιδιαιτερότητας των προσωπικών επιλογών.
Τα εγγενή χαρακτηριστικά και οι μηχανισμοί της μόδας
Αρχικά, η μόδα ορίζεται από τη δομική της ευμεταβλητότητα και αστάθεια, καθώς οι τάσεις της διαφοροποιούνται και ανατρέπονται σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι κύριο γνώρισμά της είναι η παροδικότητα, αφού η διάρκεια ζωής κάθε νέου ρεύματος αποδεικνύεται ολιγόχρονη και εφήμερη. Πέρα, όμως, από τον εφήμερο χαρακτήρα της, η μόδα ασκεί μια ιδιότυπη εξουσία στους καταναλωτές, οι οποίοι συχνά υποτάσσονται —είτε εκούσια είτε ασυνείδητα— στα κελεύσματά της, ελκόμενοι από τα προβαλλόμενα πρότυπα και μηνύματα. Ως εκ τούτου, η διαδικασία αυτή οδηγεί αναπόφευκτα σε μια ισοπεδωτική ομοιομορφία. Με την επιβολή ενός κοινού, μαζικού αισθητικού κριτηρίου, η μόδα εξαλείφει την ιδιαιτερότητα των προσωπικών επιλογών και υποβάλλει τους ανθρώπους σε έναν κοινό τρόπο εμφάνισης και συμπεριφοράς.
Ποιοι κυρίως επηρεάζονται
Έφηβοι και νέοι λόγω της ανασφάλειας και του αδιαμόρφωτου χαρακτήρα τους.
Γυναίκες λόγω του κοινωνικού ρόλου των προηγούμενων αιώνων, που τις ήθελε απόλυτα συνυφασμένες με την ομορφιά, την εμφάνιση και τη φιλαρέσκεια.
Αστοί και νεόπλουτοι λόγω της ανάγκης τους να επιδείξουν κοινωνική ανωτερότητα και οικονομική ισχύ.
Άτομα χαμηλού μορφωτικού επιπέδου λόγω έλλειψης κριτικής σκέψης και αυτογνωσίας με αποτέλεσμα να μιμούνται άκριτα και να ακολουθούν τη μάζα.
Άτομα αδύναμα και ανασφαλή, για τα οποία η μόδα λειτουργεί ως αντιστάθμισμα της κατωτερότητας που νοιώθουν λόγω ψυχικής ανεπάρκειας.
Είδωλα, αστέρες του θεάματος που αντιπροσωπεύουν, προβάλλουν και διαφημίζουν τις εκάστοτε τάσεις.
Οι κοινωνικές ομάδες που υφίστανται τον εντονότερο επηρεασμό
Εξαιτίας αυτών των χαρακτηριστικών, το φαινόμενο της μόδας δεν επηρεάζει οριζόντια όλους τους ανθρώπους, αλλά εστιάζει σε συγκεκριμένες, πιο ευάλωτες ομάδες. Πρωτίστως, ελκύει τους εφήβους και τους νέους, οι οποίοι, λόγω του αδιαμόρφωτου χαρακτήρα και της εγγενούς ανασφάλειάς τους, αναζητούν στηρίγματα, καθώς και τις γυναίκες, ως απόρροια ενός στερεοτυπικού κοινωνικού ρόλου που τις ήθελε διαχρονικά συνυφασμένες με τη φιλαρέσκεια και την εξωτερική εμφάνιση. Παράλληλα, η μόδα γίνεται εύκολα αποδεκτή από αστούς και νεόπλουτους που επιδιώκουν να επιδείξουν την οικονομική τους ισχύ και να κατοχυρώσουν μια κοινωνική ανωτερότητα. Τέλος, στον πυρήνα του επηρεασμού βρίσκονται άτομα χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, τα οποία στερούνται κριτικής σκέψης και αυτογνωσίας με αποτέλεσμα να ακολουθούν άκριτα τη μάζα, αλλά και ψυχικά αδύναμοι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τις τάσεις ως αντιστάθμισμα στα δικά τους αισθήματα κατωτερότητας. Όλες αυτές τις κατηγορίες, εξάλλου, τις καθοδηγούν και τις επηρεάζουν οι ίδιοι οι αστέρες του θεάματος, οι οποίοι λειτουργούν ως τα ζωντανά είδωλα που προβάλλουν και διαφημίζουν την εκάστοτε εμπορική τάση.
Παράγοντες που προκαλούν το φαινόμενο της μόδας- Αίτια του φαινομένου
Τα οικονομικά συμφέροντα της βιομηχανίας της μόδας, δημιουργούν παροδικά και εφήμερα πρότυπα, προκειμένου να κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του καταναλωτή, να αυξάνουν την κατανάλωση και κατ’ επέκταση, το οικονομικό κέρδος. Οι βιομηχανίες προσπαθούν με κάθε τρόπο να επιβάλλουν τα προϊόντα τους, κυρίως μέσω της διαφήμισης, που προκαλεί πλασματικές ανάγκες. Η συχνή προβολή αυτών των προϊόντων σε συνδυασμό με την άνοδο του βιοτικού επιπέδου των ανθρώπων, που επιτρέπει την αγορά καταναλωτικών αγαθών, ενισχύει καθοριστικά το φαινόμενο.
Πολλοί άνθρωποι ακολουθούν τα κελεύσματα της μόδας επειδή πιστεύουν ότι θα καταφέρουν ευκολότερα να κερδίσουν την κοινωνική αποδοχή και να αναδειχθούν κοινωνικά. Μάλιστα, πολλές φορές ανταγωνίζονται για τις πιο πολλές, εντυπωσιακές, «μοδάτες» αγορές, προκειμένου να επιτύχουν κοινωνική καταξίωση και ανέλιξη, καθώς και μια κοινωνική διαφοροποίηση που τους επιτρέπει να ακολουθούν τις δαπανηρές αυτές επιταγές. Άλλοι νομίζουν ότι με τη συμμόρφωσή τους στη μόδα θα φαίνονται περισσότερο προοδευτικοί, νεωτεριστές και «προχωρημένοι». Όλα αυτά, βέβαια, ενισχύονται από τον οικονομικό ανταγωνισμό, την πληθώρα παραγόμενων αγαθών και την υλιστική αντίληψη ζωής που προβάλλεται από την καταναλωτική κοινωνία. Το πρότυπο του ευδαιμονισμού ωθεί τον άνθρωπο να αναζητά το νόημα της ζωής σε ό,τι πρόσκαιρο και καινούριο έχει να επιδείξει η μόδα, στρέφοντάς τον σε μια άκριτη συσσώρευση αγαθών, στην υιοθέτηση κάθε νεωτερισμού, και σε μια παράλογη ματαιοδοξία και επιδειξιομανία. Ο άνθρωπος καταναλωτής εύκολα κουράζεται, πλήττει και νιώθει μονοτονία με αποτέλεσμα να αναζητά μανιωδώς την αλλαγή, μια ανάγκη που εκπληρώνει η μόδα με τις συχνές εναλλαγές της σε όλα τα επίπεδα ζωής.
Η στείρα κυριαρχία της τεχνολογίας και τα νοσηρά φαινόμενα που επικρατούν στην κοινωνία στερούν από τον άνθρωπο τη δημιουργικότητα, τη χαρά και τη βαθιά ικανοποίηση, οπότε η μόδα έρχεται να αναπληρώσει το συναισθηματικό κενό που βιώνει και να τον ανακουφίσει από βάρη, αδυναμίες και ανεπάρκειες. Επιπλέον, η παθητικοποίηση και η πνευματική αδράνεια που χαρακτηρίζουν το σύγχρονο άνθρωπο, σε συνδυασμό με την έλλειψη εσωτερικών σταθερών και την αμφισβήτηση ηθικών αξιών, του αφαιρούν τις αντιστάσεις και την ορθή κρίση με αποτέλεσμα να παρασύρεται και να είναι επιρρεπής στα πρότυπα της μόδας. Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, το φαινόμενο της μόδας ενισχύεται περαιτέρω από τους αλγόριθμους των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίοι προωθούν αδιάκοπα νέες τάσεις και influencers· έτσι, ο χρήστης εκτίθεται σε έναν ατελείωτο κατακλυσμό εικόνων που εξιδανικεύουν τρόπους ζωής, δημιουργώντας πλασματικές ανάγκες με ταχύτητα και διεισδυτικότητα που ξεπερνά κατά πολύ τα παραδοσιακά μέσα.
Όλα αυτά, βέβαια, ενισχύονται από την έλλειψη ουσιώδους παιδείας και πολιτιστικού υπόβαθρου που θα επέτρεπαν στον άνθρωπο να είναι ηθικά ακέραιος, ψυχικά ελεύθερος, πνευματικά καλλιεργημένος, μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, ώστε να μην έχει ανάγκη από ψεύτικα και μαζικά στηρίγματα, ούτε να πιστεύει ότι η υπόσταση και η ευτυχία αγοράζονται και «φοριούνται». Ο άνθρωπος χωρίς παιδεία μένει έρμαιο της πρωτόγονης φύσης του, των παθών και ενστίκτων του, άβουλος και μετέωρος μέσα στις αλλοτριωτικές συνθήκες ζωής και στα παραπλανητικά μηνύματα και πρότυπα του συστήματος. Από τη φύση του, άλλωστε, το άτομο είναι φιλάρεσκο, επιθυμεί να αρέσει, να εντυπωσιάζει, να ξεχωρίζει, να υπερέχει, να προκαλεί ερωτικά, κι αυτές ακριβώς τις ανάγκες έρχεται να εκπληρώσει η μόδα. Επιπλέον, οι κάθε λογής ανασφάλειες, οι φόβοι και τα συμπλέγματα κατωτερότητας ή μειονεξίας οδηγούν τον άνθρωπο σε εύκολες λύσεις, όπως η συμμόρφωση στη μόδα, για να αποκτήσει μια ψευδαίσθηση αυτοπεποίθησης, να τονώσει το «εγώ» του και να αποδείξει την αξία του.
Τέλος, είναι εύκολα αντιληπτό ότι πιο επιρρεπείς στη μόδα είναι οι έφηβοι και οι νέοι. Όχι μόνο επειδή το οικονομικό σύστημα τούς έχει «αδυναμία» και σε επαγγελματικό επίπεδο αυτοί που την προβάλλουν είναι άτομα νεαρής ηλικίας, αλλά και επειδή συνηγορεί απολύτως η ίδια η φύση τους. Οι νέοι είναι πιο ορμητικοί, ανοιχτοί στους πειραματισμούς και λιγότερο κατασταλαγμένοι, γι’ αυτό χειραγωγούνται, μιμούνται και επηρεάζονται πιο εύκολα από τα απαστράπτοντα είδωλά της. Υιοθετούν εύκολα ξενόφερτα πρότυπα και τρόπους ζωής (στην ένδυση, την ομιλία, τη μουσική, κ.λπ.) εκλαμβάνοντας το καινούργιο ως προοδευτικό και άρα αποδεκτό, ενώ το παλαιό ως συντηρητικό και απορριπτέο. Αντιδρούν στο περιβάλλον τους, εκδηλώνουν τη δυσαρέσκειά τους και αμφισβητούν το κατεστημένο, γεγονός που τους ωθεί να ακολουθούν την τελευταία λέξη της μόδας στην πιο ακραία ή εκκεντρική εκδοχή της. Είναι περισσότερο ευάλωτοι, γιατί φοβούνται την απόρριψη από τους συνομηλίκους˙ ενώ θέλουν να διαφέρουν, να τραβούν τα βλέμματα και το ενδιαφέρον, ταυτόχρονα έχουν ανάγκη να ανήκουν σε ένα σύνολο και να είναι αποδεκτοί, οπότε η μόδα τους προσφέρει μια αίσθηση σιγουριάς, ανωτερότητας και δύναμης. Επιπλέον, διακρίνονται από ματαιοδοξία και εστιάζουν στην εικόνα τους και την εμφάνισή τους, καθώς λόγω ηλικίας αναζητούν έντονα τη σεξουαλική επιβεβαίωση.
Περίληψη: Τα Αίτια Διόγκωσης του Φαινομένου της Μόδας
Η ανάδυση και η κυριαρχία της μόδας οφείλεται σε ένα πλέγμα οικονομικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Πρωτίστως, η βιομηχανία της μόδας, κινούμενη με γνώμονα το οικονομικό κέρδος, επιστρατεύει τη διαφήμιση για να κατασκευάσει πλασματικές ανάγκες και εφήμερα πρότυπα ευδαιμονισμού, ωθώντας τον άνθρωπο στην άκριτη συσσώρευση αγαθών. Παράλληλα, ο σύγχρονος υλιστικός τρόπος ζωής και η στείρα κυριαρχία της τεχνολογίας προκαλούν στον άνθρωπο συναισθηματικό κενό και ανία, τα οποία η μόδα υπόσχεται να αναπληρώσει μέσω της ψευδαίσθησης της ανανέωσης. Το φαινόμενο γιγαντώνεται εξαιτίας της έλλειψης ουσιώδους παιδείας και ανθρωπιστικού υπόβαθρου, γεγονός που στερεί από το άτομο την κριτική σκέψη και τις εσωτερικές ηθικές σταθερές. Έτσι, ο άνθρωπος παραμένει έρμαιο της φιλαρέσκειάς του και της ανάγκης του για κοινωνική αποδοχή και επίδειξη. Ιδιαίτερα οι νέοι, καθοδηγούμενοι από την ορμητικότητα της ηλικίας, τον φόβο της περιθωριοποίησης από τους συνομηλίκους και την ανάγκη για σεξουαλική επιβεβαίωση, γίνονται οι πιο επιρρεπείς δέκτες αυτών των ξενόφερτων και εκκεντρικών προτύπων.
Αρνητικές επιδράσεις της μόδας
Διαμορφώνεται μια ιδεολογική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία το άτομο εξιδανικεύει τη σωματική διάσταση και αποδίδει μείζονα προτεραιότητα στην εξωτερική του υπόσταση. Έτσι, με την προβολή των ασήμαντων και εφήμερων και τον παραγκωνισμό των σημαντικών, ταυτίζει το «φαίνεσθαι» με το «είναι» και αδιαφορεί για την πνευματική του καλλιέργεια. Ανάγει την εμφάνιση σε παράγοντα επιτυχίας, προσωπικής ευτυχίας και κοινωνικής καταξίωσης και απομακρύνεται από τον αγώνα για εσωτερική ολοκλήρωση και ανεξάρτητη προσωπικότητα. Το άτομο καθίσταται μιμητικό ον και τυφλός αποδέκτης των κελευσμάτων της μόδας, με αποτέλεσμα να μη χρησιμοποιεί τη λογική του, να χάνει την ελευθερία του και να μεταβάλλεται σε θλιβερό ενεργούμενο ξένων αισθητικών αντιλήψεων. Συνολικά ισοπεδώνεται η ξεχωριστή προσωπικότητα του κάθε ατόμου, το οποίο μαζοποιείται και μεταβάλλεται σε μέλος άβουλης αγέλης.
Η μόδα απομακρύνει τον άνθρωπο από τον εαυτό του, επιβάλλοντάς του έναν τρόπο ζωής ξένο προς τον χαρακτήρα του, καθώς και προς τις πραγματικές του ανάγκες και επιθυμίες. Μάλιστα, αυτός ο τρόπος ζωής οξύνει το πνεύμα του καταναλωτισμού και επιβαρύνει τον πολίτη με δαπανηρές αγορές αγαθών δευτερεύουσας σημασίας, οδηγώντας τον στην οικονομική αφαίμαξη. Στην προσπάθειά του, μάλιστα, να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της μόδας, υπερεργάζεται, γεγονός που αφενός τον κουράζει και τον φθείρει σωματικά, και αφετέρου αποβαίνει σε βάρος του ελεύθερου χρόνου του, της ψυχαγωγίας και της ανάπτυξης δημιουργικών ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων. Άλλωστε, η ίδια η μόδα στρέφει το άτομο σε ανούσιες και πολλές φορές εξαντλητικές μορφές διασκέδασης ( όπως το shopping και το clubbing). Η μόδα, λοιπόν, απαιτεί χρήμα, χρόνο και αποθέματα ενέργειας προκαλώντας άγχος και αγωνία. Τα άτομα που αδυνατούν να ανταποκριθούν γεμίζουν με ανασφάλεια, αισθήματα μειονεξίας, καθώς και με ένα αίσθημα ντροπής ή «στέρησης». Ιδιαίτερα στην ψηφιακή εποχή, η αρνητική επίδραση της μόδας επεκτείνεται και στον ψυχισμό: η διαρκής έκθεση σε φιλτραρισμένες εικόνες τέλειων σωμάτων και πολυτελών τρόπων ζωής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τροφοδοτεί την εικόνα σωματικής δυσαρέσκειας, τις διατροφικές διαταραχές και την κατάθλιψη, φαινόμενα που έχουν τεκμηριωθεί επιστημονικά ιδιαίτερα στην εφηβική ηλικία.
Επίσης, η μόδα αμβλύνει το αισθητικό κριτήριο, με συνέπεια να εμποδίζει το άτομο να διαμορφώσει μια προσωπική αντίληψη για το ωραίο, σύμφωνα με τα δικά του δεδομένα, δυσχεραίνοντας έτσι την αυτόβουλη επιλογή και την αυτονομία του. Η μόδα επιβάλλει τη «γραμμή» της με αποτέλεσμα να χάνεται το διαφορετικό, η ομορφιά της καινοτομίας, της πολυμορφίας και του αυθορμητισμού, ενώ καταργείται η ελευθερία του προσωπικού γούστου. Ο άνθρωπος, λοιπόν, πιέζεται να ακολουθήσει μια ισοπεδωτική ομοιομορφία υπό το φόβο της κοινωνικής κριτικής, της κατακραυγής και της απομόνωσης, με συνέπεια να τυποποιείται, να χειραγωγείται, να «άγεται και να φέρεται». Μάλιστα, πολλές φορές γελοιοποιείται προσπαθώντας να ακολουθήσει τις τάσεις της μόδας και να είναι «in», υιοθετώντας τάσεις που είναι ξένες με τη δική του αισθητική και την προσωπικότητα. Κατά συνέπεια, όταν κριτήριο αξιολόγησης ενός ανθρώπου είναι ο βαθμός ταύτισής του με τη μόδα, οι ανθρώπινες σχέσεις διαβρώνονται και γίνονται επιφανειακές, τυπικές και άκρως ανταγωνιστικές.
Τέλος, ο άνθρωπος αναλώνεται στην εικόνα του εαυτού του, σε εξωτερικά, ανούσια και επιφανειακά ζητήματα και δεν ενδιαφέρεται για τα ουσιαστικά, καίρια και συλλογικά θέματα, καθώς ενισχύεται ο υπέρμετρος εγωισμός, η ματαιοδοξία και η ρηχότητα, αλλοιώνοντας την κοινωνική του συνείδηση. Τα κοινωνικά θέματα, η δημοκρατία και τα πολιτιστικά επιτεύγματα δεν απασχολούν τη μόδα, η οποία αντίθετα τα παραγκωνίζει. Μάλιστα, θα λέγαμε ότι επειδή αποτελεί μηχανισμό χειραγώγησης του ατόμου και μέσο ελέγχου του τρόπου ζωής, αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τη δημοκρατία και επειδή οδηγεί στην ομοιομορφία, την τυποποίηση και τη μαζοποίηση πλήττει καίρια μαζί με τη δημοκρατία και την πολιτιστική ανάπτυξη. Επιπλέον, αν λάβουμε υπόψη ότι η μόδα είναι εισαγόμενη λόγω της παγκοσμιοποιημένης αγοράς, επιβάλλει ξενόφερτα πρότυπα και καλλιεργεί την ξενομανία, υπονομεύοντας την παράδοση και απειλώντας την εθνική φυσιογνωμία του κάθε λαού.
Περίληψη
Οι Αρνητικές Επιπτώσεις της Μόδας στο Άτομο
Σε ατομικό επίπεδο, η τυφλή προσκόλληση στη μόδα επιφέρει σοβαρές αλλοιώσεις στην προσωπικότητα. Εξιδανικεύοντας το «φαίνεσθαι» έναντι του «είναι», το άτομο εγκλωβίζεται σε μια παράλογη ματαιοδοξία, αδιαφορώντας για την πνευματική του καλλιέργεια και την εσωτερική του ολοκλήρωση. Μετατρέπεται έτσι σε μιμητικό ον, θύμα μιας ισοπεδωτικής μαζοποίησης που ακυρώνει την ελευθερία του προσωπικού γούστου και αμβλύνει το αισθητικό κριτήριο. Επιπλέον, η συνεχής προσπάθεια ικανοποίησης των δαπανηρών επιταγών της μόδας οδηγεί στην οικονομική αφαίμαξη του καταναλωτή, ο οποίος εξαναγκάζεται σε υπερεργασία, στερούμενος τον δημιουργικό ελεύθερο χρόνο του. Όταν μάλιστα αδυνατεί να ακολουθήσει τις τάσεις, κυριεύεται από άγχος, ανασφάλεια και συμπλέγματα μειονεξίας, ενώ οι ανθρώπινες σχέσεις διαβρώνονται, καθώς γίνονται άκρως ανταγωνιστικές και επιφανειακές.
Οι Κοινωνικές και Πολιτικές Επιπτώσεις της Μόδας
Σε συλλογικό επίπεδο, η μόδα λειτουργεί ως μηχανισμός χειραγώγησης και κοινωνικού ελέγχου, συνιστώντας απειλή για τη δημοκρατική λειτουργία, η οποία προϋποθέτει αυτόνομους και σκεπτόμενους πολίτες. Καθώς στρέφει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης σε ανούσια και επιφανειακά ζητήματα, αμβλύνει την κοινωνική συνείδηση και απομακρύνει τους πολίτες από τη συλλογική δράση. Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποιημένης αγοράς, η μόδα επιβάλλει ξενόφερτα πολιτιστικά προϊόντα, καλλιεργώντας τη ξενομανία. Η τάση αυτή υπονομεύει την παράδοση, αλλοιώνει την πολιτιστική φυσιογνωμία των λαών και απειλεί την εθνική ταυτότητα, επιβάλλοντας μια παγκόσμια, πολιτισμική ομοιομορφία.
Θετική επίδραση της μόδας
Η μόδα συνιστά σημαντικό παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης, διότι διευρύνει τις εμπορικές δυνατότητες των επιχειρήσεων μέσω της αύξησης της κατανάλωσης. Εξαιτίας της επέκτασης των αγορών με τα διαρκώς εμφανιζόμενα προϊόντα, δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας σε πολλούς τομείς (σχεδιαστές, στυλίστες, μοντέλα, διαφημιστές, δημιουργούς εντύπων και εκπομπών ειδικών για τη μόδα, παρουσιαστές μόδας κ.λπ.)
Όταν διακρίνεται για την υψηλή αισθητική, αναβαθμίζει το αισθητικό κριτήριο, καλλιεργώντας την αίσθηση του ωραίου, την κομψότητα και την προσεγμένη εμφάνιση. Άλλωστε, η ίδια η μόδα δανείζεται στοιχεία από την τέχνη (σχήματα, χρώματα, αρμονία), ενώ αποτελεί συχνά μέσο έκφρασης κοινωνικών ρευμάτων (φεμινισμός, διάφορες νεανικές κουλτούρες: χίπηδες, πανκ, κ.λπ.)
Προάγει τη δημιουργική φαντασία μέσω της δυνατότητας πολλαπλών επιλογών και συνδυασμών και ενισχύει την αυτοέκφραση, βοηθώντας τον άνθρωπο να διαμορφώσει το προσωπικό του στυλ. Επιδρά ευεργετικά στον ψυχισμό, γιατί απαλλάσσει τον άνθρωπο από την αισθητική μονοτονία και την πληκτική συνήθεια, προσφέροντας ανανέωση και ενθουσιασμό. Τέλος, τονώνει την αυτοπεποίθηση όσων διακατέχονται από ανασφάλειες σε σχέση με την εξωτερική τους εμφάνιση, καθώς τους επιτρέπει να καλύπτουν φυσικές ατέλειες και δυσμορφίες, προσδίδοντας, έτσι, χαρά, ικανοποίηση, δυναμισμό και μια αίσθηση ανανέωσης.
Η ορθή στάση απέναντι στη μόδα: Ναι στη μόδα όταν δεν είναι παράλογη και αυτοσκοπός αλλά αποφυγή της τυφλής προσκόλλησης σ’ αυτήν.
Η μόδα μπορεί να ομορφύνει τη ζωή μας, να μας βγάλει από τη μονοτονία, να μας ξεκουράσει από την αισθητική ρύπανση και την ασχήμια που υπάρχει γύρω μας και να μας χαρίσει μια παιγνιώδη διάθεση σε μια βαριά και φορτική καθημερινότητα. Επιπλέον, μας δίνει τη δυνατότητα να συγχρονιζόμαστε με την εποχή μας και να πορευόμαστε μαζί με τον κοινωνικό ρυθμό, χωρίς να φαινόμαστε «εκτός», «σαν τη μύγα μες στο γάλα», «από άλλη εποχή» και «από άλλο πλανήτη», χωρίς δηλαδή να γινόμαστε αναχρονιστικοί και γραφικοί. Αυτά επιτυγχάνονται όταν δεν υποτασσόμαστε τυφλά, δεν παραδινόμαστε «ψυχή τε και σώματι», δε φανατιζόμαστε και όταν η μόδα δεν μετατρέπεται σε αυτοσκοπό. Όταν απλώς επηρεαζόμαστε και προσαρμόζουμε τα στοιχεία στον χαρακτήρα και την προσωπικότητά μας, διαμορφώνοντας ένα προσωπικό στυλ που ταιριάζει με την ιδιοσυγκρασία, την ηλικία και το γούστο μας, τότε η μόδα μας υπηρετεί και δεν την υπηρετούμε.
Σ’ αυτή την περίπτωση, που ο άνθρωπος αρνείται να είναι δούλος και άθυρμα της παντοδύναμης μόδας, δέχεται τις θετικές επιδράσεις της και συγχρόνως παραμένει πνευματικά ενεργός, ψυχικά ελεύθερος και κοινωνικά ευαίσθητος, χωρίς να απέχει από τα κοινωνικά προβλήματα και δρώμενα, χωρίς να αποπροσανατολίζεται από τα σοβαρά θέματα της ζωής, χωρίς να αποστασιοποιείται από τον συνάνθρωπο. Ναι, λοιπόν, στη μόδα, όταν δε γινόμαστε πειθήνια και άβουλα όργανα, όταν τη χρησιμοποιούμε με μέτρο για να βελτιώσουμε την εμφάνιση και την ψυχολογία μας, χωρίς να αφανιζόμαστε στην ομοιομορφία. Ναι στη μόδα, αν γνωρίζουμε καλά ότι η πραγματική δύναμη και χαρά είναι εσωτερική υπόθεση και δεν πωλούνται σε βιτρίνες και site, δεν αγοράζονται, δεν επιδεικνύονται. Ναι στη μόδα, αν κρατάμε το βλέμμα και την προσοχή μας προσηλωμένα στον δρόμο της εσωτερικής ελευθερίας για της σύνδεσης με τον συνάνθρωπο. Και σ’ αυτό τον δρόμο δεν «ακολουθείς» τίποτα. Σε οδηγούν τα μάτια της ψυχής και ο προσωπικός αγώνας.
Ενδυμασία
Η ενδυμασία έχει βαρύνουσα σημασία για τη ζωή του ανθρώπου. Καταρχάς είναι απαραίτητη για την υγεία, γιατί προστατεύει το σώμα από τις άσχημες καιρικές συνθήκες και από τα μικρόβια. Από την άλλη, υπήρξε πάντοτε βασικό πολιτισμικό στοιχείο κάθε κοινωνίας και μέσο εξωτερίκευσης του εσωτερικού κόσμου. Στοιχείο, εξάλλου, του πολιτισμού κάθε εποχής και του κάθε λαού ξεχωριστά συνιστά η αισθητική του, που εκφράζεται, σε μεγάλο βαθμό, με τις επιλογές που αφορούν την εξωτερική εμφάνιση του ανθρώπου. Ως προέκταση του σώματος συνιστά πεδίο στο οποίο διαφαίνονται:
• η ιδιαίτερη αισθητική (καλαισθησία) ενός λαού ή ενός μεμονωμένου ατόμου.
• οι κλιματολογικές ιδιαιτερότητες που επιβάλλουν τη χρηστική-πρακτική αξίας του ενδύματος.
• οι αξίες, οι προτεραιότητες, οι θρησκευτικές αντιλήψεις και η ηθική μιας κοινωνίας.
• οι παραδόσεις, τα ιδιαίτερα στοιχεία της εθνικής ταυτότητας ενός λαού.
• η οικονομική κατάσταση και το βιοτικό επίπεδο ενός λαού/ατόμου, καθώς και η κοινωνική/ταξική διαστρωμάτωση (συχνά οι κοινωνικές τάξεις χρησιμοποιούν την εμφάνιση ως στοιχείο διαφοροποίησης).
• η ιδιαιτερότητα της προσωπικότητας, ο χαρακτήρας και ο ψυχισμός του ατόμου.
Αίτια της ενδυματολογικής ομοιομορφίας στην εποχή μας
Οι διεθνείς συναλλαγές (εμπόριο, βιομηχανική παραγωγή) στο πλαίσιο μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, όπου κυριαρχούν οι πολυεθνικές βιομηχανίες ενδυμασίας (με την επωνυμία τους και τη δυνατότητα προβολής τους) σε βάρος των μικρών επιχειρήσεων εθνικής εμβέλειας, αποτελούν βασικό λόγο της ομοιομορφίας. Η βιομηχανοποίηση της παραγωγής έχει ως συνέπεια τον τυποποιημένο και ομοιόμορφο χαρακτήρα των ενδυμάτων, εξυπηρετώντας τη μαζική παραγωγή που μειώνει το κόστος και μεγιστοποιεί τα κέρδη.
Ο διεθνοποιημένος χαρακτήρας της σύγχρονης μόδας επιβάλλει μέσω των προτύπων της μια κοινή αισθητική που ομοιομορφοποιεί τις προτιμήσεις και τις ενδυματολογικές επιλογές των πολιτών όλων των χωρών. Τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ, το διαδίκτυο, τα μέσα συγκοινωνίας και επικοινωνίας, ο τουρισμός, η παγκοσμιοποιημένη τέχνη (κινηματογράφος, τραγούδι κλπ) και η παγκόσμια διαφήμιση έχουν συμβάλει στην αποδοχή κοινών προτύπων. Αυτή η αντίληψη του κοσμοπολιτισμού σε συνδυασμό με το αντιπαραδοσιακό πνεύμα και την άμβλυνση της εθνικής συνείδησης έχουν οδηγήσει στην ενδυματολογική ομοιομορφία.
Τέλος, ο δημοκρατικός χαρακτήρας των αναπτυγμένων κοινωνιών, στις οποίες έχουν αμβλυνθεί σε μεγάλο βαθμό οι εξωτερικές διαφορές μεταξύ των κοινωνικών τάξεων και των δύο φύλων, καταργεί τις ιδιαίτερες ενδυματολογικές επιλογές, που στο παρελθόν αποτελούσαν ενδεικτικό στοιχείο διαχωρισμού.
Εσωτερικός κόσμος και εξωτερική εμφάνιση
Η εξωτερική εμφάνιση του ανθρώπου σχετίζεται με τα ιδιαίτερα στοιχεία της προσωπικότητάς του. Μπορεί η πλήρης ταύτιση του «φαίνεσθαι» με το «είναι» να αποτελεί απόλυτη και δογματική αντίληψη, ωστόσο η επιλογή της εμφάνισής μας είναι ενδεικτική του χαρακτήρα και του εσωτερικού μας κόσμου. Συγκεκριμένα προσδιορίζει το βαθμό της αντίστασης του ατόμου στα σύγχρονα ρεύματα ή το βαθμό της προσαρμοστικότητάς του χαρακτηρίζοντάς το ως σύγχρονο-προοδευτικό ή συντηρητικό-οπισθοδρομικό. Οι άνθρωποι που είναι προσηλωμένοι σε παραδοσιακές αξίες επιλέγουν την κλασική εμφάνιση και αδιαφορούν για τα προβαλλόμενα σύγχρονα εμφανισιακά πρότυπα, ενώ άλλοι εκφράζουν μέσω της ενδυμασίας τους την εσωτερική ανάγκη για κοινωνική διαφοροποίηση και για επίδειξη του νεοπλουτισμού τους. Άτομα επηρεασμένα από τον υλιστικό προσανατολισμό της εποχής, αποδίδουν υπερβολική σημασία στην εικόνα τους για να καλύψουν την εσωτερική τους κενότητα. Είναι συνάρτηση της κοινωνικότητας ή, αντίστροφα, της απομόνωσης του ατόμου, της επιθυμίας για συμμετοχή στις εξελίξεις ή της αδιαφορίας για αυτές, της ανάγκης για κοινωνική αποδοχή και βέβαια είναι δηλωτική της κοινωνικοοικονομικής κατάστασης του ατόμου. Τέλος, η εμφάνιση και το ρούχο είναι δηλωτικό του επαγγέλματος του ανθρώπου (αστυνομικός, ιερέας, στρατηγός, αθλητής, γιατρός,) και της κοινωνικής υπόστασης και θέσης του γι’ αυτό συχνά φανερώνει και άλλα κοινωνικά χαρακτηριστικά, όπως το φύλο και την ηλικία του ατόμου.
Η εξωτερική εμφάνιση αποκαλύπτει πτυχές του ψυχισμού του ανθρώπου. Αποκαλύπτει την ανθρώπινη προσωπικότητα προβάλλοντας το εγώ προς τα έξω (π.χ. ο απλός άνθρωπος θα ντυθεί λιτά, ο αλαζόνας φανταχτερά και ακριβά). Υποδηλώνει αν το άτομο διακατέχεται από ανασφάλειες και συμπλέγματα ή αν νιώθει αυτοπεποίθηση και σιγουριά, ώστε να νιώθει καλά και με ένα απλό ντύσιμο. Είναι δηλωτική του βαθμού της φιλαρέσκειας αλλά και της ματαιοδοξίας του ατόμου, της τάσης εντυπωσιασμού και επιδειξιομανίας ή αντίθετα της ταπεινότητας, της απλότητας. Στην πρώτη περίπτωση επιλέγεται, συχνά, η επιτηδευμένη ή ακόμη και η εκκεντρική ενδυματολογική έκφραση, ενώ στη δεύτερη μια άνετη, ευχάριστη, κομψή ενδυμασία. Φανερώνει το γούστο, την καλαισθησία, την ευαισθησία, τη φαντασία και το ιδιαίτερο στυλ του ανθρώπου ή την ακαλαισθησία και τον παθητικό μιμητισμό του. Τέλος, η εμφάνιση δηλώνει την ψυχολογική διάθεση και την ασχολία της στιγμής (χαρούμενα- ανοιχτά και σκούρα-μουντά χρώματα, ενδύματα γιορτής και επίσημων στιγμών, εμφάνιση πένθους, ρούχα εκδρομής, πεζοπορίας, παραλίας κλπ). Χρειάζεται η κατάλληλη ενδυμασία για την κατάλληλη στιγμή και σίγουρα με την ίδια ενδυμασία δεν μπορούμε να ζήσουμε διαφορετικές καταστάσεις και εκδηλώσεις της ζωής μας. Μάλιστα το ρούχο, επειδή είναι σε τέτοιο βαθμό συνδεδεμένο με την προσωπικότητα, λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας. Χωρίς αυτό ο άνθρωπος αμέσως νιώθει άβολα, χάνει την αυτοπεποίθηση και την υπόστασή του, όχι αναγκαστικά λόγω ντροπής, αλλά επειδή στερείται κάτι από την ουσία του και την ψυχή του.
Η εξωτερική εμφάνιση σχετίζεται με τον ιδεολογικό κόσμο του ανθρώπου. Άτομα με σταθερές αξίες, προσανατολισμένα σε ιδεολογίες, υποβαθμίζουν τη σημασία της εμφάνισης θεωρώντας τη συμμόρφωση στις επιταγές της μόδας ως ενσωμάτωση στο κατεστημένο. Επιπλέον, μπορεί να δηλώνει μια ιδιαίτερη κοσμοθεωρία και κοσμοαντίληψη ατόμων και ομάδων και να εκφράζει πολιτικές ιδεολογίες (π.χ. η βαριά και πολύχρυση στολή των μοναρχών, η στρατιωτική στολή των δικτατόρων έναντι του αδιαφοροποίητου ενδύματος των δημοκρατιών) και τέλος να εκφράζει πολιτική και κοινωνική αντίσταση, όπως ο Γκάντι που έπεισε το λαό του να φορά την τοπική ινδική ενδυμασία ως μια μορφή αντίστασης στην αποικιοκρατία των Άγγλων. Επίσης, μπορεί να δηλώνει οικολογική ευαισθησία και αντίσταση σε κάθε μορφή βίας όπως για παράδειγμα η άρνηση ρούχων και αξεσουάρ που σχετίζονται με θάνατο και βασανισμό ζώων π.χ. δέρμα, γούνα, ελεφαντόδοντο κλπ. Τέλος, μπορεί να δηλώνει την αγάπη για την παράδοση και το σεβασμό στην εθνική ταυτότητα μέσω των λαϊκών παραδοσιακών ενδυμασιών.
Αξίζει, τέλος να τονιστεί η σχέση αλληλεπίδρασης μεταξύ ενδυμασίας και συμπεριφοράς. Το ρούχο δηλαδή δεν φανερώνει μόνο την προσωπικότητα και διάθεση αλλά και τις επηρεάζει. Μια όμορφη, προσεγμένη εμφάνιση μπορεί να τονώσει την ψυχολογία, την αυτοπεποίθηση ή να επιφέρει χαρούμενη και αισιόδοξη διάθεση. Από την άλλη η ενδυμασία έχει και περιοριστική επίδραση, καθώς πολλές φορές η θέση, ο ρόλος, η κοινωνική ευπρέπεια μας επιβάλλουν ένα συγκεκριμένο τρόπο ένδυσης, που μας καταπιέζει. Αυτό το νιώθουμε στις Απόκριες, όπου ανταλλάσσουμε το πραγματικό μας πρόσωπο με ένα ψεύτικο. Ο Ε.Π.Παπανούτσος επισημαίνει σχετικά: «Τότε έχουμε το αίσθημα ότι αποδεσμευτήκαμε, αποβάλαμε ένα μέρος του εαυτού μας, εκείνο που έχουμε συνθέσει για να το θεωρούν οι άλλοι( και εμείς οι ίδιοι) πρόσωπό μας, και μπορούμε πια να παίξουμε έναν άλλο ρόλο- αυτόν που δεν έχουμε καθόλου ή δεν έχουμε το θάρρος ή την ευκαιρία να υποδυθούμε στην καθημερινή ζωή. Εάν μας αποσπάσουν την ψεύτικη περιβολή, ξαναγυρίζουμε στην τάξη. Η παρένθεση έχει κλείσει».
Αποφθέγματα
Μόδα είναι αυτό που υιοθετείς όταν δεν ξέρεις ποιος είσαι. Quentin Crisp
Μόδα είναι ένας ευχάριστος βιασμός. Βύρων
Η μόδα είναι μια δικτατορία που πάντοτε επικρατεί Μίλλερ
H μόδα είναι μία άμεση γλώσσα. Miuccia Prada
Υπάρχει μια άστατη, γεμάτη πειρασμούς Θεά, φανταστική στα γούστα της, παιχνιδιάρα στο στολισμό της, κάθε εποχή φαίνεται να φεύγει, επιστρέφει όμως ανατέλλοντας πάλι. Πρωτέας είναι ο πατέρας της, το όνομά της είναι Μόδα. Βολταίρος
Η μόδα είναι μια μορφή ασχήμιας τόσο ανυπόφορης, που πρέπει να την αλλάζουμε κάθε έξι μήνες. Όσκαρ Ουάιλντ
Τίποτε δεν είναι πιο επικίνδυνο από το να είσαι υπερβολικά μοντέρνος. Διατρέχεις το κίνδυνο να γίνεις ξαφνικά υπερβολικά ξεπερασμένος. Όσκαρ Ουάιλντ
Η μόδα περνάει, μόνο το στυλ μένει πάντα το ίδιο. Coco Chanel
Μόδα είναι αυτό που σου προσφέρουν τέσσερις φορές το χρόνο οι σχεδιαστές. Στιλ είναι αυτό που επιλέγεις εσύ. Lauren Hutton
Η μόδα πρέπει να είναι μία μορφή απόδρασης, όχι φυλάκισης. Alexander McQueen
Η διαφορά ανάμεσα στο στυλ και τη μόδα είναι η ποιότητα. Giorgio Armani
Η υποταγή στη μόδα δείχνει την ευτέλεια μας όταν εκτείνεται σ’ αυτά που αφορούν το γούστο, τη υγεία, τη συνείδηση. Ζαν ντε λα Μπρυγιέρ
Η μαζική κουλτούρα είναι αντικουλτούρα. Ουμπέρτο Έκο
Κάθε γενιά κοροϊδεύει τις παλιές μόδες, αλλά ακολουθεί με θρησκευτική ευλάβεια τις νέες. Henry Thoreau
Στις επιχειρήσεις και στη ζωή, μην ακολουθείς το συρμό από πολύ κοντά. Jackson Brown
Οι γυναίκες που ακολουθούν τη μόδα από πολύ κοντά διατρέχουν ένα μεγάλο κίνδυνο: να χάσουν το χαρακτήρα τους, το στυλ τους και τη φυσική τους κομψότητα. Yves Saint-Laurent
Οι μόδες ξεθωριάζουν, το στιλ είναι αιώνιο. Yves Saint Laurent
Μην ακολουθείτε τις τάσεις. Μην γίνεστε κτήμα της μόδας, αλλά αποφασίστε τι είστε και τι θέλετε να εκφράσετε με τον τρόπο που ντύνεστε και ζείτε. Gianni Versace
Το να είσαι αυθεντικά μοντέρνος είναι, σε κάθε εποχή, σημάδι μετριότητας. Nicolas Gomez Davila
Όταν σχεδιάζω και αναρωτιέμαι ποιο το νόημα, σκέφτομαι όσους περνάνε δύσκολη περίοδο στη ζωή τους. Ίσως να είναι στεναχωρημένοι και ξυπνώντας το πρωί να φοράνε κάτι που έφτιαξα και να νιώθουν λιγάκι καλύτερα. Με αυτή την έννοια, η μόδα βοηθά λιγάκι τη ζωή ενός ατόμου. Αλλά μόνο λιγάκι. Miuccia Prada
Η κοινωνία είναι θεμελιωμένη πάνω στην ενδυμασία. Τ. Carlyle
Αν σωπαίναμε και δε μιλούσαμε, τα ρούχα μας και η κατάσταση του σώματός μας θα πρόδιδαν τη ζωή που ζούμε. Σαίξπηρ
Όλα αυτά τα χρόνια έχω μάθει ότι το πιο σημαντικό σε ένα φόρεμα είναι η γυναίκα που το φοράει. Yves Saint-Laurent
Για μένα το ντύσιμο είναι ένα μέσο αυτοέκφρασης -υπάρχουν υπαινιγμοί για το ποιοι είμαστε στα ρούχα που φοράμε. Marc Jacobs
Η μόδα αγοράζεται. Το στιλ πρέπει να τό ‘χεις. Edna Woolman Chase
Τα ρούχα κάνουν τον άνθρωπο. Οι γυμνοί άνθρωποι έχουν μια μικρή ή καθόλου επίδραση στην κοινωνία. Mark Twain
Τα ρούχα δεν κάνουν τον άνθρωπο, αλλά τα ρούχα κάνουν πολλή καλή δουλειά στον άνθρωπο. Herbert Χάρολντ Vreeland
Χωρίς αυτοσεβασμό, δεν έχεις αυτοπεποίθηση, χωρίς αυτοπεποίθηση, δεν έχεις ταυτότητα και χωρίς ταυτότητα, δεν έχεις στυλ. Kenneth Tynan
Προτιμώ τις ατέλειες – είναι πιο ενδιαφέρουσες. Η τελειότητα είναι βαρετή. Grace Coddington
Πρώτα να ξέρεις ποιος είσαι κι έπειτα να κοσμείς τον εαυτό σου ανάλογα. Eπίκτητος
