Πλεονεκτήματα Προφορικού

Ο προφορικός λόγος είναι άμεσος γι’ αυτό και ευνοεί την επικοινωνία, το διάλογο, τον αντίλογο και την καθημερινή συνεννόηση των ανθρώπων. Η χροιά και ο τόνος της φωνής, καθώς και οι κινήσεις – εκφράσεις που συνοδεύουν τον προφορικό λόγο συντελούν στην καλύτερη κατανόηση των μηνυμάτων και στην αποφυγή παρεξηγήσεων. Επιπλέον, παρέχει τη δυνατότητα άμεσων επεξηγήσεων και διευκρινίσεων, γεγονός που συμβάλλει στην καλύτερη επικοινωνία των ανθρώπων.

Προς αυτήν την κατεύθυνση βοηθά και η άμεση εξωτερίκευση των συναισθημάτων και του ψυχικού κόσμου που επιτυγχάνονται με τον προφορικό λόγο. Επειδή λοιπόν είναι αυθόρμητος, απροσχεδίαστος και πηγαίος είναι πιο ειλικρινής. Λειτουργεί δηλαδή ως καθρέφτης της διάθεσης, της ψυχικής κατάστασης και των προθέσεων του ομιλητή γι’ αυτό και η επιστήμη της ψυχολογίας έχει δώσει μεγαλύτερη έμφαση σ’ αυτόν. Επιπλέον, ο προφορικός λόγος παρέχει τη δυνατότητα της ζωντάνιας και της παραστατικότητας και με αυτή την έννοια μπορεί να γίνει πιο ενδιαφέρων και ελκυστικός.

Τέλος, θα πρέπει να τονιστεί το κέρδος του χρόνου που μας παρέχει ο προφορικός λόγος, καθώς και τη δυνατότητα να χρησιμοποιείται αλλά και να γίνεται κατανοητός στα αναλφάβητα άτομα που δεν έχουν διδαχθεί το γραπτό λόγο.

Μειονεκτήματα Προφορικού

«Έπεα πτερόεντα» έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες θέλοντας να τονίσουν τον εφήμερο χαρακτήρα του προφορικού λόγου και την αδυναμία της μνήμης να αποτυπώνει με ακρίβεια τα νοήματα αυτού. Αυτό σημαίνει αφενός ότι καθετί σημαντικό (υποσχέσεις, παραγγελίες, μαρτυρίες, γνώσεις κλπ) δεν μπορεί να αποτυπωθεί και χάνεται και αφετέρου ότι ο δέκτης, λόγω της γρήγορης ροής του, δεν έχει το χρόνο να αποκωδικοποιήσει τα μηνύματα, να εμβαθύνει σ’ αυτά, οπότε χάνονται τα νοήματα ενώ συχνά οδηγείται σε παρερμηνείες και του προκαλούνται λογικά κενά. Γι’  αυτό το λόγο η προφορική επικοινωνία δεν ευνοεί τον απαίδευτο, ο οποίος δυσκολεύεται να παρακολουθήσει και να κατανοήσει τα νοήματα του λόγου κι έτσι καθίσταται εύκολο να παραπλανηθεί και να χειραγωγηθεί.

Επειδή, από την άλλη, ο προφορικός λόγος είναι απροσχεδίαστος, είναι λιγότερο επιμελημένος και αυτό σημαίνει ότι γίνονται συχνά συντακτικά λάθη, χρησιμοποιούνται ακατάλληλες ή αδόκιμες λέξεις και υπάρχουν ανολοκλήρωτες προτάσεις με αποτέλεσμα να καθίσταται ασαφής και ανακριβής. Αυτή η προχειρότητα του προφορικού λόγου, σε συνδυασμό με την πολυσημία των λέξεων, μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνείες και να προκαλέσει προβλήματα επικοινωνίας. Γι’ αυτό στις επίσημες σημαντικές εργασίες και περιστάσεις προτιμάται ο γραπτός λόγος ή ο προσχεδιασμένος προφορικός.

Πλεονεκτήματα Γραπτού

Στο γραπτό λόγο, βρίσκεται το ειδικό βάρος του πνευματικού πολιτισμού, η σοβαρότητα και εγκυρότητα του ανθρώπινου πνεύματος (λογοτεχνία, επιστήμη, δίκαιο). Μπορούμε να κατανοήσουμε την αξία του, αν αναλογιστούμε τη ζωή και τον πολιτισμό, δίχως λογοτεχνία συγγράμματα, βιβλία, αρχεία, γραπτούς κανόνες και επικύρωση συμφωνιών. Ο γραπτός λόγος, δηλαδή, λόγω της μακροβιότητας του, μπορεί να νικά τη φθορά του χρόνου και τις αδυναμίες της μνήμης. Στο «Φαίδρο» του Πλάτωνα, αναφέρεται ο διάλογος του εφευρέτη της γραφής, του σοφού Θεύθ, με το βασιλιά Θαμού της Αιγύπτου. Εκεί ο Θεύθ λέει: «Βασιλιά μου, αυτό το μάθημα θα κάνει τους Αιγυπτίους σοφότερους και με περισσότερη μνήμη. Βρέθηκε, λοιπόν, το φάρμακο της μνήμης και της σοφίας (η γραφή)».

Και είναι «φάρμακο σοφίας» ο γραπτός λόγος, αφού μόνο αυτός αφήνει το χρονικό περιθώριο για μελέτη. Ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να επανέλθει στο γραπτό κείμενο, όσες φορές χρειαστεί μέχρι να κατανοήσει τα μηνύματα και να το προσαρμόσει στις ανάγκες του και στην προσωπικότητα του. Έτσι, ο γραπτός λόγος προσφέρεται για ανάλυση, εμβάθυνση, γόνιμο προβληματισμό και κριτική επεξεργασία.

Επιπλέον, είναι πιο επίσημος, σοβαρός και σαφής, εφόσον προηγείται σκέψη, μελέτη και προσχεδιασμός. Δεν επιδέχεται αοριστολογίες, σπανιότερα σημειώνονται εκφραστικά λάθη, δυσκολότερα παρερμηνεύεται, αφού οι τυχόν αμφιβολίες και τα ερωτήματα που μπορούν να προκύψουν, εύκολα αντιμετωπίζονται με τη βοήθεια των συμφραζομένων και με την προσεκτική μελέτη και εμβάθυνση.

Μειονεκτήματα Γραπτού

Ο γραπτός λόγος δεν έχει αμεσότητα δηλαδή δε δίνει τη δυνατότητα άμεσης απάντησης και ανταπόκρισης κι αυτό πολλές φορές δυσκολεύει την επικοινωνία κυρίως, γιατί ο χρόνος που μεσολαβεί αλλοιώνει τα νοήματα και τα αποστεγνώνει από τη συναισθηματική τους φόρτιση και τη γόνιμη πνευματική απορία.

Επιπρόσθετα, ο γραπτός λόγος είναι περισσότερο ψυχρός, απρόσωπος, τυπικός και ανέκφραστος, όσον αφορά στα συναισθήματα και στην ιδιαίτερη ψυχική κατάσταση του πομπού – γράφοντα, αφού ο κώδικας που χρησιμοποιεί στερείται  παραγλωσσικών και εξωγλωσσικών στοιχείων και είναι πιο συγκεκριμένος, στεγνός και αυτοματοποιημένος. Έτσι, από το γραπτό λόγο λείπει η φρεσκάδα, η ζωντάνια, η παραστατικότητα, γεγονός που τον κάνει λιγότερο ελκυστικό, αρκετές φορές κουραστικό και παρεξηγήσιμο, αφού δεν γίνεται αντιληπτή η πρόθεση του πομπού .

Τέλος, θα πρέπει να επισημανθεί ότι δεν είναι προσιτός σε όλους τους ανθρώπους, αφού όλοι δεν έχουν λάβει την κατάλληλη παιδεία κι ένα σεβαστό ποσοστό ανθρώπων ανήκουν στους λεγόμενους οργανικά ή λειτουργικά αναλφάβητους.